حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2276
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
مبحث دوّم . اشك دهم - سنتروك بعد از مهرداد بزرگ تاريخ پارت روشن نيست و چنين به نظر ميآيد ، كه بعد از مهرداد تا زمانى ، كه ارد بتخت نشسته ، عدّه شاهان پارت منحصر بسه نفر نبوده ، زيرا خلاصهكنندهء كتاب تروگ پومپه در كتاب 42 نوشته بعد از مهرداد شاهان زيادى بودهاند ، تا اينكه سلطنت به ارد رسيده و معلوم است ، كه عبارت « شاهان زياد » فقط بسه نفر ، يعنى سنتروك - فرهاد سوّم و مهرداد سوّم اطلاق نميشود و بايد اشخاصى ديگر هم سلطنت كرده باشند . لوسيان ( لوكيان ) گويد ، كه شخصى ماناسثيراس « 1 » نام بتخت سلطنت پارت نشست و در سن 96 سالگى درگذشت . از اينروايت و از گفتهء پلوتارك ( در كتاب لوكولّوس بند 36 ) چنين به نظر ميآيد ، كه بعد از مهرداد منازعاتى در ميان چند نفر مدّعيان سلطنت بوده يا آنكه در مجلس مهستان آراء انتخاب كنندگان تشتّت يافته و در نتيجه چند نفر خودشان را لايق سلطنت دانستهاند . بهرحال مسئله روشن نيست و هرچه گفته شود حدسى خواهد بود ، كه ممكن است بحقيقت نزديك باشد يا دور از آن . گوتشميد ( تاريخ ايران الخ ، صفحه 81 ) عقيده دارد ، كه بعد از مهرداد اردوان نامى بتخت نشسته و او را اردوان دوّم خوانده . در باب ماناسثيراس صاحب دررالتّيجان حدس زده ، كه اين اسم تصحيف منوچهر است ( دررالتّيجان ، ج 2 ، صفحه 101 ، طبع طهران ، سنه 1309 هجرى ) . اين حدس بايد صحيح باشد ، زيرا ( آس ) علامت تعريف است ، كه در آخر اكثر اسامى يونانى ديده مىشود و ديگر ، چون يونانيها و روميها در الفباشان حرف ( چ ) نداشتند ، مجبور بودند آن را به ( ث ) يا حرفى ديگر مبدّل كنند و نيز محقّق است ، كه اسامى خارجه را تصحيف ميكردهاند . اسم سنتروك را نويسندگان عهد قديم چنين نوشتهاند : سيناتروكس « 2 » ( فلهگون ) « 3 » سينتروكس « 4 » ( آپپيان ، مهرداد ، صفحهء 242 ) ، ولى املاء روى سكّهها بيونانى
--> ( 1 ) - Manasciras . ( 2 ) - Sinatrokes . ( 3 ) - Phlegon . ( 4 ) - Sintrokes .